Ξένη λογοτεχνία. Καμία χώρα δεν τη γνωρίζουμε βαθύτερα απ’ ό,τι στις σελίδες των ξένων συγγραφέων

Γράφει η Βίβιαν Αβρααμίδου-Πλούμπη

 Υπάρχει ένας τρόπος να ταξιδεύεις χωρίς βαλίτσα, να γνωρίζεις ανθρώπους χωρίς να τους έχεις συναντήσει ποτέ, και να περπατάς στους δρόμους χωρών όπου ίσως να μην πας ποτέ σου. Αυτός ο τρόπος είναι η λογοτεχνία και ειδικά η ξένη λογοτεχνία, που ανοίγει παράθυρα και μας δείχνει τον κόσμο μέσα από τα μάτια των άλλων.

 Η ξένη λογοτεχνία είναι ένα είδος παγκόσμιου διαβατηρίου. Με ένα βιβλίο μπορείς να βρεθείς στην Πράγα του Κούντερα, στη Λατινική Αμερική του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες ή του Μάριο Βάργκας Λιόσα, στη Βιέννη του Τόμας Μαν, στην Κωνσταντινούπολη του Ορχάν Παμούκ, στη Νέα Υόρκη της Τόνι Μόρισον. Κάθε χώρα, κάθε εποχή και κάθε συγγραφέας κουβαλά κάτι που δεν μπορεί να σου δώσει ούτε το ντοκιμαντέρ ούτε το ταξιδιωτικό άρθρο: τη ματιά του ανθρώπου που ζει μέσα στην ιστορία του τόπου του.

Όταν διαβάζεις τον Κούντερα ή τον Ιβάν Κλίμα, δεν μαθαίνεις μόνο για την Τσεχία. Μαθαίνεις πώς είναι να ζεις μέσα στην καταπίεση, να κρατάς κρυφές τις επιθυμίες σου, να ψάχνεις μικρές χαραμάδες ελευθερίας. Ο Μπόχουμιλ Χράμπαλ, με τους παράξενους ήρωές του, σου δείχνει ότι και οι πιο φαινομενικά ασήμαντοι άνθρωποι είναι ολόκληροι κόσμοι. Η Τόνι Μόρισον σε βάζει στα σπίτια και στις σιωπές της Αμερικής, εκεί όπου οι πληγές του παρελθόντος εξακολουθούν να γράφουν το παρόν. Ο Τζον Μπάνβιλ σου υπενθυμίζει ότι η μνήμη δεν είναι ποτέ ασφαλής· ότι αυτό που θυμόμαστε είναι συχνά πιο αληθινό από αυτό που ζήσαμε.

Κάθε ξένο βιβλίο λειτουργεί σαν ένα μυστικό μάθημα ανθρωπολογίας. Μαθαίνεις για άλλους τρόπους σκέψης, για άλλους κανόνες, για άλλες σιωπές. Και, χωρίς να το καταλάβεις, μαθαίνεις και για τον εαυτό σου: πώς αντιδράς, τι αναγνωρίζεις, ποιες ευαισθησίες κουβαλάς.

Η ξένη λογοτεχνία μάς προστατεύει από τον πειρασμό να πιστέψουμε ότι ο κόσμος μας είναι ο μόνος δυνατός. Ότι αυτά που θεωρούμε αυτονόητα είναι όντως αυτονόητα. Ότι οι αλήθειές μας είναι καθολικές. Μας δείχνει ότι υπάρχουν δεκάδες άλλες εκδοχές ζωής· άλλες δομές οικογένειας, άλλες σχέσεις με την ιστορία, άλλες λέξεις για να νιώσεις, να θυμώσεις ή να αγαπήσεις.

Υπάρχουν, βέβαια, και οι Έλληνες που έγραψαν τον κόσμο από αλλού — Τριανταφύλλου, Καλλιφατίδης, Καζαντζάκης, Σουρούνης, Φιορέτος. Μια άλλη κατηγορία, που αξίζει δική της ξεχωριστή συζήτηση.

Και, φυσικά, τίποτα από όλα αυτά δεν φτάνει σε εμάς χωρίς τους μεταφραστές. Βέβαια, δεν αρκεί να γνωρίζεις δύο γλώσσες· πρέπει να αναγνωρίζεις τη ζωή πίσω από τον συγγραφέα, τις διαδρομές του, τις σιωπές του, ακόμη και τις αποχρώσεις της χώρας όπου διαδραματίζεται το έργο. Η μετάφραση θέλει εμπειρία, όχι μόνο λεξιλόγιο. Γι’ αυτό υπάρχουν μεταφραστές… και μεταφραστές.

Για μένα, το μεγαλύτερο δώρο της ξένης λογοτεχνίας είναι που μας κάνει λιγότερο βέβαιους και περισσότερο ανοιχτούς. Λιγότερο απόλυτους και περισσότερο ανθρώπινους. Και λίγο πιο έτοιμους να ακούσουμε τον κόσμο, όπως κι αν μιλάει. Η ξένη λογοτεχνία δεν μας δείχνει μόνο τον άλλο κόσμο. Μας δείχνει και τον δικό μας, όπως ίσως δεν τον έχουμε ξαναδεί.

https://www.fractalart.gr/me-ta-matia-tis-salomis-xeni-logotechnia/