Κόρη καλής και εθνικόφρονος οικογενείας

Τιτίκα Δημητρούλια

https://epohi.gr/articles/kori-kalis-kai-ethnikofronos-oikogeneias/

Κώστας Σωτηρίου «Σταματία, το γένος Αργυροπούλου»,εκδόσεις: Θεμέλιο, 2025

Πολλοί και πολλές αναγνώστ(ρι)ες έχουν ήδη γνωριστεί, μέσα στην τελευταία δεκαετία, με τη Σταματία Αργυροπούλου στη σκηνή – είτε στο πρώτο ανέβασμα του μονολόγου της στο Θέατρο του Νέου Κόσμου με την εξαιρετική Ελένη Ουζουνίδου στον ομώνυμο ρόλο, είτε σε άλλες, κατοπινές

παραστάσεις. Κι εκείνοι κι ακόμη περισσότερο όσοι-ες δεν είχαν αυτή τη χαρά, την (ξανα)συναντούν σήμερα στο χαρτί, καθώς ο Κώστας Σωτηρίου ξαναδούλεψε, με μικρές αλλά ενδιαφέρουσες αλλαγές στην αφήγηση και στους διαλόγους, τον μονόλογο και τον εξέδωσε πλέον ως νουβέλα. Και λέω να τη συναντήσουν –αφήνοντας κατά μέρος το ζήτημα του ειδολογικού προσδιορισμού του κειμένου, για τον οποίο χωράει μεγάλη συζήτηση που δεν είναι του παρόντος– διότι ο Σωτηρίου έχει εξαρχής καταφέρει να δημιουργήσει ένα ολοζώντανο πρόσωπο, που σε όλους-ες μας θυμίζει γυναίκες που έχουμε κάπου, κάποτε συναντήσει στο κοντινό ή πιο ευρύ μας περιβάλλον: «μεγαλοκοπέλες», ακραία συντηρητικές σε όλα τα επίπεδα, θεοσεβείς, σεμνές, κατά βάθος καλόψυχες, αλλά με προβληματική σχέση με τον κόσμο, ως αποτέλεσμα μιας ουσιαστικής ετερονομίας σε επίπεδο συγκρότησης του εαυτού, που εξηγεί τόσο την αφέλεια και την εθελοτυφλία όσο και τη (σχεδόν) απόλυτη συνέπεια των επιλογών τους.

Αυτή, λοιπόν, είναι η Σταματία, κόρη καλής και εθνικόφρονος, ήτοι βαθιά αντικομμουνιστικής, οικογενείας, γεννημένη στα μέσα της δεκαετίας του ’30, που κουβαλάει με καμάρι το οικογενειακό της όνομα και θεωρεί χρέος της να το τιμά σε κάθε στιγμή του βίου της. Όπου τιμή εν προκειμένω σημαίνει την απόλυτη συμμόρφωσή της με τα χρηστά ήθη, όπως τα έχει εννοήσει μέσα από τη διαπαιδαγώγησή της και τον εξοβελισμό ή την κατά το δοκούν ερμηνεία όλων εκείνων των στοιχείων της πραγματικότητας που μπορεί να μη συνάδουν με το σχήμα τους. Καλή κόρη, σε αντίθεση με την εξεγερμένη μεγάλη αδελφή που μπλέκει με κομμουνιστή, η Σταματία ερωτεύεται έναν αξιωματικό του εθνικού στρατού, και χάρη στη στολή του που θυμίζει την κατατρόπωση των (φρικτών) «άλλων». Τον αρραβωνιάζεται, τον χάνει πάραυτα από μια νάρκη (του εθνικού στρατού) και το τσίπουρο, κρατά την ανάμνηση του ενός και μοναδικού φιλιού τους και κλείνει ως γυναίκα – το σεξ άλλωστε έχει να κάνει με την αναπαραγωγή και μόνο και συνακόλουθα πρέπει πέραν τούτου να αποφεύγεται από όλες τις γυναίκες, ύπανδρες και μη. Κοινωνικά αποσυρμένη και με μια μόνο παιδική φίλη, τη χωρισμένη Ζωίτσα, την οποία αποδέχεται παρά την κοινωνική της κατωτερότητα και το μάτι της που παίζει με τους άντρες, γιατί είναι κι αυτή βασανισμένη, καλόψυχη και τη στηρίζει, μένει μόνη στο πατρικό σπίτι μετά τον θάνατο των γονιών της. Από την κατάθλιψή της λόγω της διάλυσης της πατρικής οικογένειας μετά τη διάψευση των ονείρων της για τη δική της, θα τη βγάλει η επανασύνδεση με την αδελφή της και η άνευ όρων αφοσίωσή της στη δική της οικογένεια και ειδικά στον πρωτότοκο ανιψιό της. Η ελπίδα της για ανασύσταση, τόσο όσο, μιας οικογένειας διαψεύδεται για άλλη μια φορά οικτρά, από τα παραστρατημένα, εντέλει, παιδιά της οικογένειας, για χάρη των οποίων αφενός παρέβλεψε την κομμουνιστική στράτευση του γαμπρού της και αφετέρου πούλησε το πατρικό της. Τη χαριστική βολή της τη δίνει η Ζωίτσα, στο σπίτι της οποίας καταφεύγει, όταν τη συλλαμβάνει επ’ αυτοφώρω, Μεγάλη Δευτέρα, να συνουσιάζεται και δη με πρώην καπετάνιο του ΕΛΑΣ! Στο άκουσμα της ιδιότητας του εραστή τής έρχεται πλέον ταμπλάς: την ιστορία της μας την αφηγείται από το νοσοκομείο, εν αναμονή της εισόδου της σε οίκο ευγηρίας.

Η ιστορία της Σταματίας είναι η ιστορία μιας γυναίκας διαπαιδαγωγημένης στα ελληνοχριστιανικά ιδεώδη και με πλήρως εσωτερικευμένο τον ρόλο που αυτά επιφυλάσσουν στη γυναίκα, την οποία η επαφή της με την πραγματικότητα υποχρεώνει σε κάθε είδους διεσταλμένες ερμηνείες των γεγονότων και τις λοξές εστιάσεις στην εξέλιξή τους, προκειμένου να παραμείνει συνεπής στην αυτοεικόνα και την αντίληψή της για τον κόσμο και τη δική της θέση μέσα σ’ αυτόν. Το γεγονός ότι η ίδια εκθέτει εν τη αφελεία της αυτές τις ασυνέχειες, υπογραμμισμένες από τον εξαιρετικά επιτελεστικό ψευδολόγιο λόγο της, κατεξοχήν στοιχείο της ιδεολογικής της ταυτότητας αλλά και προϊόν της αυτοσχέδιας παιδείας της, αποτελεί την κύρια πηγή του κωμικού στοιχείου στον μονόλογό της.

Ο Σωτηρίου σέβεται τη Σταματία, ενόσω και παρότι συστηματικά αποδομεί την κοσμοαντίληψή της. Επιλέγει πολύ προσεκτικά τα γεγονότα που σχεδιάζουν τη μεγάλη εικόνα της μεταπολεμικής ιστορίας της χώρας. Οργανώνει αριστοτεχνικά τις αντιθέσεις των προσώπων, με έμφαση στις πολύ διαφορετικές γυναίκες που πλαισιώνουν τη Σταματία, αλλά και τη στάση της απέναντι στους άρρενες της οικογένειας. Και μέσα από ένα πολυστρωματικό, απολαυστικό, αυθεντικό, προφορικό λόγο δείχνει με ενάργεια, χωρίς ούτε στιγμή να χάνει τον ιδεολογικό προσανατολισμό του, πώς η βία της Ιστορίας πλήττει αδιακρίτως δικαίους και αδίκους.