Ξενοφώντα Κοντιάδη, «Δωσίλογοι και Ονειροπόλοι. Μια αληθινή ιστορία» (Εκδ. Τόπος)

Antonis Liakos 

Είναι καιρός που θέλω να γράψω δυο κουβέντες για το βιβλίο του Ξενοφώντα Κοντιάδη, «Δωσίλογοι και Ονειροπόλοι. Μια αληθινή ιστορία» (Εκδ. Τόπος). Δεν ξέρω αν χρειαζόταν ο υπότιτλος, γιατί το βιβλίο θα διαβαζόταν ούτως ή άλλως ως ιστορία, και επίσης σε όλα του τα βιβλία ως τώρα ο ΞΚ μας μιλά για αληθινές ιστορίες, οργανώνοντάς τις σε λογοτεχνικές σκηνές. Να μην τα πολυλογώ, το βιβλίο αφορά τον προπαπού του ΞΚ, που ήταν ο κατοχικός πρωθυπουργός Λογοθετόπουλος και βασίζεται σε οικογενειακό αρχείο και κυρίως της (Γερμανίδας) προγιαγιάς του, αλλά και συσσωρευμένες ιστορίες μέσα στην οικογένεια. Αυτό το κάνει άκρως ενδιαφέρον. Είναι νομίζω η πρώτη φορά που έχουμε ένα κείμενο που δοκιμάζει να δει τα πράγματα με την οπτική των ίδιων των συνεργατών των Γερμανών στην Κατοχή, και μάλιστα σε τόσο υψηλό επίπεδο. Με την επαγγελματική διαστροφή του ιστορικού θα το ήθελα πιο ιστορικό ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί και στην ιστοριογραφία ως πηγή. Κι έτσι όμως, πάλι σημαντικό είναι. Παρά το κράτημα του συγγραφέα στην ανάλυση της υποκειμενικότητας των ηρώων του (προπάππου και προγιαγιάς) και τον φόβο του μην τυχόν ο ανενημέρωτος αναγνώστης τον κατηγορήσει για συμπάθειες στο αντικείμενό του. Είναι σημαντικό ότι έχουμε μια ματιά στον κόσμο των δωσιλόγων, στο τι θέλουν και γιατί, στον τρόπο που δικαιολογούν τις πράξεις τους και εμφανίζονται ακόμη και ως θύματα και ως οι αδικημένοι της ιστορίας. Και αυτό είναι σημαντικό για να καταλάβει κανείς το πλέγμα όλου αυτού του κόσμου, που δεν τον χώριζαν τείχη από τους υπόλοιπους. Π.χ. όλοι οι πολιτικοί αρχηγοί πήγαν να δουν τον κατοχικό πρωθυπουργό όταν τους κάλεσε, ακόμη και αυτοί που έφυγαν στη συνέχεια στη Μέση Ανατολή για να ηγηθούν αντικατοχικών κυβερνήσεων. Υπάρχει μια γκρίζα ζώνη ανάμεσα στον δωσιλογισμό και τις άλλες πολιτικές δυνάμεις η οποία ενεργοποιούνταν από τον κοινό φόβο των έξω των τειχών, δηλαδή της Αντίστασης. Από την άποψη αυτή το βιβλίο είναι μια ματιά στις ελληνικές ελίτ της κατοχής που κατοικούσαν αυτή τη γκρίζα ζώνη. Στη δική τους προβληματική για την πορεία της χώρας, στη δική τους αντίληψη για τον πατριωτισμό, στις κοινωνικές τους σχέσεις και ανταγωνισμούς. Και είναι μια ματιά στις διαιρέσεις της ελίτ, γιατί ο άλλος ήρωας του Κοντιάδη, που αντισταθμίζει τον «κακό» στα μάτια του αναγνώστη, είναι ο Πέτρος Κόκκαλης, συνάδελφος καθηγητής της Ιατρικής με τον Λογοθετόπουλο, ο οποίος τράβηξε το δρόμο του βουνού, συμμετείχε μάλιστα και στο δεύτερο αντάρτικο, όταν οι αστοί που συμμετείχαν στο ΕΑΜ, μετα από τα Δεκεμβριανά είχαν αποσυρθεί. Θα ήθελα βέβαια περισσότερη κριτική απόσταση από τον «καλό» ήρωα, αν και δεν προκαλεί έκπληξη ότι οι ελίτ της αστικής τάξης έγιναν ελίτ και στο κομμουνιστικό κίνημα, ιδιαίτερα όταν το τελευταίο περιβλήθηκε χαρακτηριστικά κρατικής εξουσίας στην υπερορία. Πάντως εφόσον χορεύουμε όλοι με τις νεκρές σκιές της Κατοχής, το βιβλίο είναι, θα έλεγα, ένας απαραίτητος συνομιλητής. Συγχορευτής. Πάντως, η ίδια υπόθεση με την οποία καταπιάστηκε ο ΞΚ έχει ακόμη ανεξερεύνητο βάθος, και τον περιμένουμε στο επόμενο βιβλίο του.