Γράφει ο Βασίλης Λαδάς
ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ
Από τον Όμηρο μέχρι σήμερα η ποίηση είναι η εθνική μας τέχνη. Ας μην ξεχνάμε ότι στον νεοελληνικό μας βίο έχουμε δύο Νόμπελ ποίησης, Σεφέρη – Ελύτη, ένα βραβείο Λένιν για τον Γιάννη Ρίτσο στην εποχή της πάλι ποτέ Σοβιετικής Ένωσης. Και βέβαια υπεράνω όλων, τον Αλεξανδρινό Κωνσταντίνο Καβάφη, που τα ποιήματα του κανόνα, 153 ποιήματα τα υπέγραφε ως Κ.Π. Καβάφης.
Ο
νεοελληνικός βίος, όμως, ξεκινά με την παρουσία του Διονυσίου
Σολωμού. Αυτός είναι ο Γενάρχης της νεοελληνικής ποίησης, ο ποιητής των
Ελεύθερων πολιορκημένων, του Πειρασμού. Η ποίησή μας ακούγεται διεθνώς,
παρ’ ότι η Ελληνική λαλιά μιλιέται από δώδεκα με δεκατέσσερα περίπου
εκατομμύρια, στην Ελλάδα, στην Κύπρο και από δίγλωσσους στην Αμερική ή στην
Αυστραλία μετανάστες πρώτης και δεύτερης γενιάς και έχω την αίσθηση
παρ΄ ότι υπάρχουν και κακοπροαίρετοι, ότι οι Έλληνες εκτιμούν τους
ποιητές και θεωρούν τιμή για κάποιον να ανήκει στη συντεχνία των ποιητών.
Άλλωστε τους έρωτές μας με στίχους τους εκδηλώνουμε όπως άλλωστε κι όλοι οι επί
γης άνθρωποι.- ‘Όμως υπάρχει στην ποίησή μας μια έντονη παρουσία γνωμικών
ποιημάτων , ποίησης δηλαδή σκέψης και υμνητική για
δημόσια πρόσωπα, για μεγάλους ποιητές αλλά και εμβληματικούς λαϊκούς
τύπους. Ο Πίνδαρος έγραφε για Ολυμπιονίκες. Ο Εγγονόπουλος έγραψε για τον
Μπολιβάρ.
Ο
Μιλτιάδης Μαλακάσης ποιήματα για δύο λαϊκούς τύπους του Μεσολογγίου, τον
Τάκη Πλούμα και τον Μπαταριά. Ο Άρης Δικταίος για τον ποδοσφαιριστή
Ηλία Υφαντή. Ο Άρης Δικταίος μάλιστα ξεκινά το ποίημά του με στίχους : στην
συντεχνία των ποιητών ο τελευταίος δεν λογίζομαι.
Καθιερώνει έτσι
την έκφραση « συντεχνία των ποιητών» στην οποία επάξια έχει σημαντική θέση ο
Αντώνης Σκιαθάς που στην ποιητική του συλλογή ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ, ακολουθεί τον δρόμο
ποιημάτων αναφερόμενων σε συγκεκριμένα υπαρκτά πρόσωπα της διανόησης και της
ποιητικής τέχνης.
Τα ονόματα λοιπόν
μεγάλων ποιητών και των διανοητών και εξερευνητών είναι οι τίτλοι των
εικοσιενός ποιημάτων της ποιητικής συλλογής ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ του Αντώνη
Σκιαθά και τα ποιήματα αναφέρονται σε αυτούς. Δύο από τα ποιήματα είναι
διάλογοι. Ο ένας μεταξύ του Σίγκμουντ Φρόυδ και Φερδινάδου Μαγγελάνου. Ο άλλος
μεταξύ των Τζορντάνο Μπρούνο και της ποιήτριας Σύλβια Πλάθ. Ο Φρόυδ είναι
ο ερευνητής των αιτιών της παρεκλίνουσας ανθρώπινης συμπεριφοράς, ο Μαγγελάνος
ο εξερευνητής των χαμένων πολιτισμών. Διασταυρώνονται εν προκειμένω δύο
ταξίδια. Το ένα στον κρυμμένο στον εαυτό μας, το άλλο σε κρυμμένους
πολιτισμούς. Και οι δύο κατά κάποιο τρόπο είναι ταξίδια αναζήτησης του
προορισμού μας. Οι αναφορές είναι ακόμα για τους: Μάγια Αγγέλου, Πωλ Βαλερύ,
Βλαντιμιρ Μαγιακόφσκι, τον Λόρδο Βύρωνα- δεν θα μπορούσε να μένει εκτός ο
Λόρδος Βύρωνας από την ποίηση του Σκιαθά- , τον Δανιήλ Χάρμς, την Άνν Σέξτον,
τον Άλλαν Τούρινγκ, τον Σεργκέι Ραχμανινοφ, τον Βαρόνο Μινχάουζεν, την Μαχάτμα
Γκάντι, τον Μάρκο Αυρήλιο, τον Ζαν Μορεάς- ούτε αυτός θα μπορούσε να
λείψει-, τον Τ.Σ. Ελιοτ, τον Ερρίκο Σλήμαν, τον Τζακ Κέρουακ, την Ελένη
Μπούκουρα Αλταμούρα, τον Γεώργιο Ζαλοκώστα, τον Παούλ Τσελάν, τον Γουόλτ
Γουίτμαν. Ένα ολόκληρο Πάνθεον διασημοτήτων. Ένα άπειρο.
Τα ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ πατούν
στέρεα στη γη και δεν υπάρχει ζωή μετά θάνατο. Υπάρχει όμως το άπειρο και
ανήκουμε στο άπειρο. « Και ζούμε τον χρόνο στους ήλιους των
άλλων», όπως γράφει ο Σκιαθάς στο ποίημά του με τίτλο Ζαν
Μορεάς. Που μπορεί οι ήλιοι να είναι οι δάσκαλοί μας, μπορεί όμως να
είναι κι οι συνάνθρωποί μας. Όλοι, ακόμα κι οι εχθροί μας.« Άλλωστε
στα νοσοκομεία/ και στα ορεινά χειρουργεία το ίδιο / αίμα μεταγγίζεται σε
νικητές/ και ηττημένους γράφει στο ποίημα με τίτλο ΣεργκέιΡαχμάνινοφ. Το
άπειρο χωρά τους πάντες. Και φυσικά « Το άπειρο όλους θα μας θερίσει», γράφει
στο ποίημα « Πωλ Βαλερύ». Και παρακάτω αναφερόμενος στο ποίημα « Θαλάσσιο
κοιμητήριο» του Πωλ Βαλερύ , γράφει « άλλωστε στο θαλάσσιο κοιμητήριο/ οι
επισκέψεις γίνονται όλες τις ώρες/ της ημέρας κι εκεί βρίσκονται οι τιμωροί/
χωρίς σίδερα και τις φαλτσέτες/δίπλα δίπλα/ με τους παραβάτες/ χωρίς το χρυσό
στεφάνι της τυμβωρυχίας.
Στην ποίηση του
Σκιαθά η ζωή συνεχίζεται στο άπειρο. Ανεξερεύνητη – παρά την ύπαρξη του Φρόυδ-
τόσο όσο πατά τα πόδια της στη γη, όσο και στο άπειρο ενός θαλάσσιου
κοιμητηρίου. Σημειώνω σαν σε παρένθεση – πως το θαλάσσιο κοιμητήριο ή θαλασσινό
κοιμητήρι- ο Ελύτης το θεωρεί ένα από τα καλύτερα ποιήματα που έχει
διαβάσει.
Αυτή την
αναζήτηση του απείρου στην ποίηση της συλλογής Χειρόγραφα θα μπορούσε ένας
Φρουδιστής ψυχίατρος να την κατατάξει στην ενόρμηση δημιουργίας. Σε δημιουργούς
πολιτισμού άλλωστε αναφέρονται τα είκοσι ένα ποιήματα της συλλογής Χειρόγραφα.
Και είναι ποιήματα σκέψης. Δεν είναι λυρικοί ύμνοι για αυτούς τους οποίους
αναφέρονται. Υπάρχουν αναφορές στο έργο τους, ανήκουν στο χώρο του μύθου.
Αλλά γράφοντας για τους ήρωές του ο Σκιαθάς διανοείται για το έργο τους
και πιστεύω πως η ποίηση της συλλογής είναι μια διανοούμενη ποίηση, μια
ποίηση σκέψης θα έλεγα. Στα ποιήματα λοιπόν σκέψης του Αντώνη
Σκιαθά, λείπει η έξαρση του λυρισμού, λείπουν και τα πολλά επίθετα, οι
κραυγαλέες παρομοιώσεις. Ωστόσο εμφιλοχωρούν στη γραφή του και εικόνες
προερχόμενες από την παράδοση του υπερρεαλισμού και του εξπρεσιονισμού.
Κυριαρχεί η λιτή γραφή, τα κυρίαρχα ουσιαστικά. Μου έχει μείνει στο μυαλό
μου, ένας στίχος από το ποίημα για τον Τζακ Κέρουακ, που τον θεωρώ
συγκλονιστικό: Ούρλιαζε ο αέρας μαζί του/ έσκουζαν και τα άλλα ζώα. Κατ΄εμέείναι
η ποιητική απόδοση του πίνακα η Κραυγή του Μίνσκ. Πολλοί τον μεταφράζουν και ως
ουρλιαχτό.
Τέλος διαβάζοντας
τα Χειρόγραφα ο αναγνώστης έχει πέραν της αισθητικής απόλαυσης των
ποιημάτων την ευκαιρία να πλουτίσει τις γνώσεις του για τους ποιητές με τους
οποίους έρχεται σε διάλογο μαζί τους. Μάλιστα στα ποιήματά του παρεμβάλει
κείμενά τους ή στίχους τους με διαφορετικά τυπογραφικά στοιχεία για να
διακρίνονται. Τίμιο και πρωτότυπο. Ενδιαφέρον επίσης έχει η ανάσυρση από τη
λήθη ενός σπουδαίου γραφιά του Δανιήλ Χαρμς. Τον ξεχασμένο αυτόν Ρώσο που
τα κείμενά του μοιάζουν με τις ιστορίες του Βαρόνου Μινχάουζεν. Γραπτά μιας
κωμικής παραλογής της στυγνής πραγματικότητας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου