Παραμύθια από την Έδεσσα και την περιοχή της

του Τάκη Γραμμένου

 

Παραμύθια από την Έδεσσα και την περιοχή της

Κ. Τζώ­γα-Βέτ­τα (κα­τα­γρα­φή – επί­λο­γή), Ι.Α. Πρώ­ιος (ει­κο­νο­γρά­φη­ση)
Φι­λο­πρό­ο­δος Σύλ­λο­γος Έδεσ­σας «Μέ­γας Αλέ­ξαν­δρος» - Δη­μο­τι­κή Κοι­νω­φε­λής Επι­χεί­ρη­ση Δή­μου Έδεσ­σας, Έδεσ­σα 2021

Άρχι­σα να το ξε­φυλ­λί­ζω με την κρυ­φή ελ­πί­δα να μου θυ­μί­σουν αν­θρώ­πους, το­πο­θε­σί­ες, ήχους κ.λπ.

της παι­δι­κής και εφη­βι­κής ηλι­κί­ας μου, μνή­μες βα­θιά κα­τα­χω­νια­σμέ­νες στην άβυσ­σο του υπο­συ­νει­δή­του. Όμως τα πα­ρα­μύ­θια έχουν εντα­χθεί σε συ­γκε­κρι­μέ­νες τυ­πο­λο­γί­ες και βέ­βαια δεν εί­ναι αυ­το­νό­η­το ότι πε­ρι­γρά­φουν ιδιαί­τε­ρα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά κά­θε πε­ριο­χής. Ύστε­ρα χά­θη­κα στην πο­λύ τολ­μη­ρή καλ­λι­τε­χνι­κά ει­κο­νο­γρά­φη­ση κα­τάλ­λη­λη για να προ­σελ­κύ­σει την παι­δι­κή φα­ντα­σία και όχι μό­νο. Αλ­λά κα­λύ­τε­ρα ας πά­ρου­με τα πρά­μα­τα με τη σει­ρά.

Η Τζώ­γα εί­χε εκ­δώ­σει και στο πα­ρελ­θόν ανά­λο­γο τό­μο (Πα­ρα­μύ­θια από την Έδεσ­σα 2007) αλ­λά και τό­μους για παι­χνί­δια, τρα­γού­δια, μα­γει­ρι­κές της πε­ριο­χής. Ποια εί­ναι η βα­θύ­τε­ρη δύ­να­μη που οδη­γεί με­ρι­κούς σε τέ­τοιου εί­δους κα­τα­βυ­θί­σεις για την δια­τή­ρη­ση του πα­ρελ­θό­ντος με τον γρα­πτό λό­γο και τις ηχη­τι­κές κα­τα­γρα­φές, για μέ­να πα­ρα­μέ­νει ένα μυ­στή­ριο. Θυ­μά­μαι τον Μέ­σκο και τις πε­ρι­πλα­νή­σεις του στην πα­λιά Έδεσ­σα, έναν Τσεπ­κεν­τζέ που εί­χα βρει ένα δύο του βι­βλία σε ένα κα­λά­θι με κόκ­κι­να κρεμ­μύ­δια στο μπαλ­κό­νι μας επί της Διοι­κη­τη­ρί­ου…Πώς βρέ­θη­καν εκεί μυ­στή­ριο.

Εκεί­νο όμως που δια­φο­ρο­ποιεί την έκ­δο­ση αυ­τού του βι­βλί­ου από ανά­λο­γες, εί­ναι ότι οι συ­ντε­λε­στές της έκ­δο­σης εμπι­στεύ­τη­καν στην κοι­νω­νι­κή αν­θρω­πο­λό­γο Αί­γλη Μπρού­σκου την επι­στη­μο­νι­κή επε­ξερ­γα­σία των κει­μέ­νων και την έντα­ξή τους στον γνω­στό διε­θνή κα­τά­λο­γο των πα­ρα­μυ­θιών του Φιν­λαν­δού Aarne και των δύο συ­νε­χι­στών του. Επο­μέ­νως με τον τρό­πο αυ­τό εξα­σφά­λι­σαν τη διά­θε­σή τους στη διε­θνή έρευ­να.

Τό­σο η Μπρού­σκου όσο και η συ­νά­δελ­φός της Άν­να Αγ­γε­λο­πού­λου, απο­τε­λούν τον τε­λευ­ταίο και πο­λύ ση­μα­ντι­κό κρί­κο της με­λέ­της, έντα­ξης, δη­μο­σί­ευ­σης, των πα­ρα­μυ­θιών στη χώ­ρα μας (προη­γή­θη­καν ως γνω­στόν οι Πο­λί­της, Μέ­γας, Με­ρα­κλής κ.ά.), ενώ τα πα­ρα­μύ­θια έχουν πλέ­ον εντα­χθεί στη συ­ζή­τη­ση και τους προ­βλη­μα­τι­σμούς για τη δι­δα­σκα­λία των ελ­λη­νι­κών στη μέ­ση εκ­παί­δευ­ση. Σε αυ­τό θα πρέ­πει να συ­νέ­βα­λε η με­τά­φρα­ση στα ελ­λη­νι­κά του κλα­σι­κού πλέ­ον έρ­γου του Ρώ­σου Propp από την Αρι­στέα Πα­ρί­ση (Vladimir Propp, Η μορ­φο­λο­γία του πα­ρα­μυ­θιού. Η δια­μά­χη με τoν Κλοντ Λε­βί Στρος και άλ­λα κεί­με­να, Καρ­δα­μί­τσας 2009, 3η έκ­δο­ση): Ανα­λύ­ο­νται οι αφη­γη­μα­τι­κές λει­τουρ­γί­ες κυ­ρί­ως για τα λε­γό­με­να μα­γι­κά πα­ρα­μύ­θια και απο­τε­λεί ακρο­γω­νιαίο λί­θο για τα της αφη­γη­μα­το­λο­γί­ας. Ας μου επι­τρα­πεί εδώ να ση­μειώ­σω ότι δύο από τις πραγ­μα­τεί­ες της Αγ­γε­λο­πού­λου απο­τε­λούν δρα­στι­κή ει­σα­γω­γή στον κα­θό­λου ει­δυλ­λια­κό χώ­ρο του ελ­λη­νι­κού –και όχι μό­νο– πα­ρα­μυ­θιού (Άν­να Αγ­γε­λο­πού­λου, Ελ­λη­νι­κά Πα­ρα­μύ­θια Β΄, Τα αλ­λη­λο­βο­ρά, Εστία, 2004 και Ελ­λη­νι­κά Πα­ρα­μύ­θια Α΄, Οι πα­ρα­μυ­θο­κό­ρες, Εστία, 1991).

Η Μπρού­σκου στον κα­τά­λο­γο των πε­νή­ντα πα­ρα­μυ­θιών της συλ­λο­γής εντο­πί­ζει όλα σχε­δόν τα εί­δη του Διε­θνούς κα­τα­λό­γου (σ. 173): πα­ρα­μύ­θια ζώ­ων, μα­γι­κά, ρε­α­λι­στι­κά, πα­ρα­μύ­θια ή νου­βέ­λες, θρη­σκευ­τι­κά, ευ­τρά­πε­λες δι­η­γή­σεις, κλι­μα­κω­τά, λαϊ­κές πα­ρα­δό­σεις, επι­κές δι­η­γή­σεις, άτα­κτα (ατα­ξι­νό­μη­τα). Δεν σχε­τί­ζο­νται με χώ­ρους κ.λ. της πό­λης και της πε­ριο­χής. Δεν υπάρ­χει π.χ. πα­ρα­μύ­θι που να σχε­τί­ζε­ται με τους κα­ταρ­ρά­κτες. Εντο­πί­ζο­νται όμως σπο­ρα­δι­κά με­μο­νω­μέ­νες λέ­ξεις, ονό­μα­τα ή φρά­σεις από τα «εντό­πι­κα» και σε ελά­χι­στες πε­ρι­πτώ­σεις το­πω­νύ­μια (σ. 124 Κλει­σο­χώ­ρι, σ. 131 Μο­να­στή­ρι, σ.147 Βλά­ντο­βο δηλ. Άγρας, σ. 159 η πε­ριο­χή του νο­σο­κο­μεί­ου στην εί­σο­δο της Έδεσ­σας από όπου πέ­ρα­σε ο φο­βε­ρός Κρά­λε Μάρ­κο). Φαί­νε­ται ότι τους πα­ρα­μυ­θά­δες τους εν­δια­φέ­ρει η ανα­πα­ρα­γω­γή των συ­γκε­κρι­μέ­νων «τύ­πων» και όχι η εμπλο­κή τους με τους χώ­ρους κ.λ. της πε­ριο­χής τους. Τους εν­δια­φέ­ρει να οδη­γή­σουν νο­ε­ρά το ακρο­α­τή­ριό τους στην από­δρα­ση από την πραγ­μα­τι­κό­τη­τα της κα­θη­με­ρι­νό­τη­τάς τους.

(Δεκ.2021 / Ιαν.2022)

ΧΑΡΤΗΣ 40 {ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2022}

{Κλίμακες}

 ΣΣ το βιβλίο μπορεί να το προμηθευτεί κανείς στέλνοντας email megasalexandrosedessas@gmail.com