Γράφει η Παναγιώτα Σκουρτανιώτη
Εντουάρ Λουί «Αλλαγή:
μέθοδος», μετάφραση: Στέλα Ζουμπουλάκη, Εκδόσεις: Αντίποδες, Α΄ έκδοση:
Οκτώβριος 2022
Πώς μπορούν τα βιώματα της παιδικής ηλικίας να πυροδοτήσουν την ανάγκη του ατόμου για σταδιακή μεν, ριζική δε αλλαγή; Ο Εντουάρ Λουί στο βιβλίο του, εξιστορώντας την «οδύσσεια» της ζωής του, προσδιορίζει τη μέθοδο κάνοντας μια εκ βαθέων εξομολόγηση, έναν απολογισμό των πρώτων
δεκαετιών της ζωής του, εφ’ όλης της ύλης.Ο συγγραφέας: Ο Εντουάρ Λουί είναι ο σύγχρονος συγγραφέας
νέας γενιάς με καταγωγή από την Γαλλία που εκκινεί το φιλαναγνωστικό μας
ενδιαφέρον με το πολυμεταφρασμένο μυθιστόρημα σύγχρονης ξένης πεζογραφίας,
Αλλαγή: μέθοδος, σε μετάφραση στην ελληνική γλώσσα της Στέλας Ζουμπουλάκη,
Εκδόσεις: Αντίποδες, Α΄ έκδοση: Οκτώβριος 2022.
Σε συνέντευξή1 του ο Εντουάρ Λουί αναφέρει « Ένα από τα
πράγματα που ήθελα να κάνω γράφοντας το Αλλαγή: μέθοδος ήταν να συντρίψω το
παραδοσιακό αφήγημα για το τι σημαίνει να είναι κανείς συγγραφέας», στόχος που
επιτυγχάνεται καθώς αυτή η αίσθηση αποτυπώνεται διαβάζοντάς το.
Χρησιμοποιώντας αυτούσιες φράσεις του κειμένου προς επίρρωση
των γραφομένων του επιχειρείται η κριτική προσέγγιση που ακολουθεί.
Το κειμενικό είδος: Προσδιορίζεται ως μυθιστόρημα
αυτοβιογραφικό και ψυχαναλυτικό συγχρόνως ως προς την καταγραφή συναισθημάτων,
με έντονο σχολιασμό από πλευράς του αφηγητή. Ένα είδος «αυτοβιογραφίας ως
επαναστατικής φόρμας στη λογοτεχνία», σύμφωνα με τα λεγόμενα του συγγραφέα2.
Ο τίτλος: Χαρακτηριστικά λιτός περιλαμβάνει δύο λέξεις, δύο
ουσιαστικά με το δεύτερο (Μέθοδος) να επεξηγεί το πρώτο(Αλλαγή) διευκρινίζοντας
την επεξηγηματική χροιά του με ένα σημείο στίξης (άνω και κάτω τελεία)
συγχρόνως λειτουργώντας καθοδηγητικά ως προς το θέμα του. Ειδικότερα, ο τίτλος
υποδηλώνει πως η αλλαγή συντελείται με συγκεκριμένο τρόπο, μεθοδεύεται βάσει
σχεδίου.
Η δομή: Το μυθιστόρημα, αποτελούμενο από 288 σελίδες,
παρουσιάζεται δομημένο σε κεφάλαια και υποκεφάλαια τιτλοφορούμενα, αφηγηματικά
ευδιάκριτα:
ΔΥΟ ΠΡΟΛΟΓΟΙ: Αποτελούν συνοπτική παρουσίαση της ζωής του
συγγραφέα. Συνοψίζονται τα κίνητρα ώθησης στη συγγραφή.
ΕΛΕΝΑ: Φανταστικοί μονόλογοι προς τον πατέρα μου- Φανταστική
συνέντευξη μπροστά σε έναν καθρέφτη
ΝΤΙΝΤΙΕ (Ρήξη): Πρόσκρουση – Η επομένη – Μετάβαση – Παρίσι,
οι πρώτες φορές – Ενδιάμεσα – Εκόλ Νορμάλ – Προετοιμασία – Λουντοβίκ – Η
εργασία, συνέχεια και τέλος (η ελπίδα) – Αποτελέσματα – Φανταστική συζήτηση
μπροστά σε έναν καθρέφτη – Αποχαιρετισμοί – Ένας μονόλογος της Έλενας (φόρος
τιμής στον Ζαν- Λυκ Λαγκάρς) – Άφιξη
ΣΥΝΤΟΜΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΜΕΓΑΛΟ ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟ: Φανταστικοί
μονόλογοι προς την Έλενα
ΦΙΝΑΛΕ: Αποτυχία – Βαρκελώνη – Επιστροφή και τελευταία
απόπειρα – Τέλος
ΕΠΙΛΟΓΟΣ: Αποτελεί έναν γενικό συμπέρασμα ως προς την
επίτευξη του βασικού στόχου του συγγραφέα αλλά και ως προς την εκδήλωση κρυφών
του επιθυμιών σχετικά με το παρελθόν.
Η πλοκή: Μας μεταφέρει τοπικά στον γαλλικό Βορρά φτάνοντας
στην συνέχεια μέχρι το Παρίσι. Χρονικά μεταφερόμαστε στα τέλη του 20ου αιώνα
διανύοντας τις πρώτες δεκαετίες του 21ου ξετυλίγοντας το κουβάρι της ζωής του
Εντύ Μπελγκέλ από την παιδική ηλικία μέχρι την νεότητα. Μια πλοκή δίχως
τολμηρές ανατροπές αλλά με έντονα στοιχεία προβληματισμού των
αναγνωστών/αναγνωστριών ως προς το βασικό θέμα διατηρώντας άσβεστο το
ενδιαφέρον τους κάθε φορά που επέρχεται η αλλαγή ως προς την πορεία ζωής,
σπουδών με στόχο την εσωτερική ανάγκη διεκδίκησης της ελευθερίας του κεντρικού
ήρωα Εντύ Μπελγκέλ μέσω της συγγραφής.
Η γλώσσα :Χρησιμοποιώντας λέξεις και εκφράσεις
κυριολεκτικές, ρεαλιστικές και συχνά ωμές επιδιώκεται η ζωντανή αποτύπωση της
πραγματικότητας. Απουσιάζει η πληθώρα των εκφραστικών μέσων, το λογοτεχνικό
στόλισμα του λόγου. Κυριαρχεί η απλότητα και η λιτότητα.
Ποιος είναι ο Εντουάρ, ο Εντύ, ο πρωταγωνιστής: Όλο το
βιβλίο περιστρέφεται, από πλευράς περιεχομένου, γύρω από τον κεντρικό ήρωα που
συχνά λειτουργεί ως αντιήρωας. Ερωτήματα ποικίλα τίθενται παράλληλα με την
ανάγνωσή του:
Ποιος είναι ο Εντουάρ, ο Εντύ, ο πρωταγωνιστής; Πώς
συντελείται η αλλαγή του; Ποια είναι η μέθοδος που ακολουθεί για να
συντελεστεί; Ποιος ο ρόλος της συγγραφής βιβλίων στην επίτευξη αυτής της
αλλαγής; Αν προσπαθούσαμε να τον σκιαγραφήσουμε θα δούμε ότι ο συγγραφέας
αναλύει τον χαρακτήρα του λεπτομερώς παρακολουθώντας την σωματοψυχοπνευματική
του εξέλιξη, διεξάγοντας άψογα το ψυχογράφημά του: Ο Εντύ σε όλο το βιβλίο
ψάχνει να βρει τον εαυτό του αρχής γενομένης από τα βιώματα της παιδικής του
ηλικίας. Αναρωτιέται ψάχνοντας να βρει τη σεξουαλική του ταυτότητα: « Δεν ξέρω
γιατί με είλκυε το σώμα των άλλων αγοριών και όχι των κοριτσιών .. ήμουν
αιχμάλωτος του εαυτού μου». Αποφασίζει να αλλάξει λέγοντας «τα πρώτα χρόνια της
ζωής μου η ιδέα της αλλαγής έγινε τόσο κεντρική για μένα». Είναι αυτός που έχει
συγκεκριμένους στόχους: «ήθελα να φύγω από το χωριό και να γίνω πλούσιος,
ισχυρός και διάσημος» αισθανόμενος την «Προσβολή» και την απόρριψη. Αναζητά την
αποδοχή: «όταν μου έδωσε (η δασκάλα) συγχαρητήρια για το ταλέντο μου, ένιωσα να
με αγαπάνε». Αισθάνεται περήφανος: «ήμουν ο πρώτος από την οικογένεια που θα
πήγαινε στο λύκειο, σχεδόν κανείς στο χωριό δεν είχε υπερβεί αυτό το φραγμό».
Όταν γνώρισε την Έλενα σκεφτόταν «θέλω η ζωή μου να γίνει σαν αυτή τη ζωή» και
για να ευοδωθεί ο στόχος του ακολούθησε με επιτυχία τη μέθοδο της μίμησης και
της εξάσκησης στο διάβασμα, στη συμπεριφορά, στην προφορά, στο «τεχνητό γέλιο»,
στον «κόμπο της γραβάτας Γουίνδσορ». Είναι αυτός που δουλεύει κυριολεκτικά και μεταφορικά
για να πετύχει την αλλαγή, όπως στον «φούρνο του χωριού» ή στην «Εστία
Πολιτισμού της Αμιένης». Δεν διστάζει να μιλήσει περιφρονητικά για τους γονείς
του διψώντας για αποδοχή και απόδραση από το οικογενειακό του περιβάλλον:
«Ήθελα τόσο πολύ να με αποδεχθεί η Νάντια». Μετατρέπεται σε φιλόδοξο: «Κάθε
φορά που γνώριζα κάποιον …σκεφτόμουν: εγώ πρέπει να τον ξεπεράσω». Αναζητά τον
πολιτικό του προσανατολισμό: «στην Αμιένη είχα ενταχθεί σε ένα κόμμα της άκρας
αριστεράς». Προσδιορίζει τον σεξουαλικό του προσανατολισμό: «σκεφτόμουν: είσαι
γκέι». Στρέφεται προς τη λογοτεχνία και τη συγγραφή που αποτελούν βασικό
κίνητρο προς την εμμονική αλλαγή του, μετά τη διάλεξη του φιλοσόφου και
συγγραφέα Ντιντιέ Εριμπόν. Επιτυγχάνει τη φοίτησή του στην Εκόλ Νορμάλ. Είναι
αυτός που αλλάζει δόντια, όνομα, συντρόφους παραδεχόμενος: « Έσβηνα ένα ένα τα
ίχνη εκείνου που είχα υπάρξει». Είναι αυτός που εν τέλει αλλάζει τόσο μετά την
έκδοση του πρώτου βιβλίου ώστε να πει «αντίο στο παρελθόν… σώθηκα…» εκφράζοντας
συγχρόνως την οξύμωρη επιθυμία: «θα ήθελα να γυρίσω πίσω στο χρόνο… σ’ εκείνες
τις μέρες…είναι το παρόν που μου λείπει».
Παράλληλα, ποικίλοι δευτερεύοντες χαρακτήρες δρουν στο
μυθιστόρημα συμπληρώνοντας την εικόνα του Εντύ δίχως ν’ αναλύονται άμεσα
λεπτομερώς, με έμφαση στους ακόλουθους: Οι γονείς του Εντύ Μπελγκέλ
προερχόμενοι από ένα εργατικό περιβάλλον πασχίζουν για την επιβίωση μη
αντιλαμβανόμενοι και με αποδεχόμενοι άμεσα τις αλλαγές που συντελούνται σε
εκείνον με αποτέλεσμα η σχέση τους μαζί του να είναι συχνά συγκρουσιακή. Η
Έλενα είναι η μικροαστή φίλη που τον οδήγησε στον κόσμο της «μικροαστικής τάξης
της επαρχίας» και συνετέλεσε στην αλλαγή, στην «οριστική ρήξη» με τον «κόσμο»
των παιδικών του χρόνων. Ενσαρκώνει τον «ορισμό της αγάπης και της φιλίας». Οι
γονείς της Έλενας είναι αυτοί που ενισχύουν την αλλαγή Εντύ Μπελγκέλ
λειτουργώντας επικουρικά στα πρώτα στάδια της μεταμόρφωσής του. Ο Ντιντιέ
Εριμπόν, ο φιλόσοφος και συγγραφέας για τον οποίον ο Εντύ Μπελγκέλ αναφέρει «θα
γίνει φίλος μου, θα αντικαταστήσει την Έλενα στη ζωή μου», λειτουργεί
προτρεπτικά και ενθαρρυντικά «Εμπρός κάντε το. Προσπαθήστε».
Θέματα: Καθώς ξετυλίγονται οι 288 σελίδες του βιβλίου ο
Εντουάρ Λουί θίγει ποικίλα θέματα που συμβάλλουν στην σκιαγράφηση του βασικού
χαρακτήρα. Επιλέγοντας από αυτήν την ποικιλία θεμάτων αναφέρω τα κυρίαρχα: Το
θέμα της ομοφοβίας σε συνδυασμό με τη βία, τον ρατσισμό, τη μη αποδοχή της
διαφορετικότητας: «Μα γιατί μιλάει έτσι σαν κορίτσι ο Εντύ, ενώ είναι αγόρι;»,
«Δεν φαίνεται σαν να είναι λιγάκι αδερφή;». Το θέμα του ρατσισμού :
Χαρακτηριστικές οι φράσεις στο καφενείο του χωριού «Δεν είναι πια Γαλλία εδώ,
Αφρική γίναμε, παντού βλέπεις μόνο ξένους», «..ξένους, η λέξη που
χρησιμοποιούσες για να μιλήσεις για τους μαύρους και τους Άραβες». Το θέμα του
ταξικού διαχωρισμού των ανθρώπων: Οι «πάμπτωχες τάξεις του γαλλικού βορρά», οι
«μικροαστικές τάξεις της επαρχίας», η «γαλλική και διεθνή μεγαλοαστική τάξη».
Το θέμα της φτώχειας, της οικονομικής δυσχέρειας: Ο Εντύ Μπελγκέλ προερχόμενος
από «τις πάμπτωχες τάξεις του γαλλικού Βορρά» αναφέρει «είχα γνωρίσει τη
φτώχεια στην παιδική μου ηλικία», « τα πιο πλούσια παιδιά πήγαιναν σε ιδιωτικά
γυμνάσια στην πόλη». Το θέμα της αστικοποίησης: Ο Εντύ Μπελγκέλ μεταβαίνει από
το χωριό στην Αμιένη, από εκεί στο Παρίσι, από το Παρίσι σε όλο τον κόσμο. Το
θέμα των φιλικών σχέσεων: Ο Εντύ Μπελγκέλ εκμυστηρεύεται στο αναγνωστικό κοινό
τα αισθήματά του για την Έλενα « αυτό που συνέβαινε μεταξύ μας ξεπερνούσε τη
φιλία». Το θέμα σχέσεων πατέρα-γιού: Ο Εντύ Μπελγκέλ χαρακτηρίζει τη σχέση με
τον πατέρα του επισφαλή. Θέλοντας να ελευθερωθεί λέει στον πατέρα του με τη
μορφή φανταστικού μονολόγου «οι προσβολές και ο φόβος θα με έσωζαν από σένα,
από το χωριό, από την πανομοιότυπη αναπαραγωγή της δικής σου ζωής», «γινόσουν
μια αρνητική παρουσία». Σε άλλο σημείο ζητά «Συγνώμη» , «μπορείς άραγε να με
συγχωρέσεις;»
Αφηγηματικές τεχνικές: Ο Εντουάρ Λουί επιλέγει την
πρωτοπρόσωπη αφήγηση ως κύρια, ενός αφηγητή που εστιάζει στην ανάλυση του
χαρακτήρα και της προσωπικότητας του βασικού ήρωα, του ίδιου του εαυτού του: Ο
Εντύ Μπελγκέλ επισημαίνει αφηγούμενος την ιστορία του: «ξεκινάω να γράφω».
Γίνεται, επίσης, χρήση του δευτέρου (ενικού) ρηματικού προσώπου που παραπέμπει
σε νοερό διάλογο, στην ουσία μονόλογο, μεταξύ αυτού και του πατέρα, αυτού και
της Έλενας, αυτού και του εαυτού του: «Άκου». Όμως, δεν απουσιάζει η αφήγηση με
αναχρονίες. Στην προκειμένη περίπτωση πρόδρομη αφήγηση: «όλα αυτά που αργότερα
έμαθα να τα βλέπω σημάδια της χυδαιότητας των πλουσίων».
Τόποι αναφοράς : Λειτουργούν επικουρικά ως προς την κατανόηση
των ηθών, εθίμων, στερεοτύπων της τοπικής κοινωνίας: της γαλλικής κοινωνίας.
Πηγή λογοτεχνικών στοιχείων: Συμπληρωματικά θα ήταν
παράλειψη να μην αναφερθεί πως στο μυθιστόρημα παρατηρείται πληθωρική αναφορά
σε φιλοσόφους, συγγραφείς, ποιητές : Πλάτωνας, Καντ, Ντεριντά, Σαρτρ, Σιμόν ντε
Μποβουάρ, Προυστ, Κούντερα, Μαρξ, Άρεντ, Λόρκα, Βίκτωρ Ουγκό, Πλαθ, Ζυλ Ντελέζ,
Ντιντιέ Εριμπόν, Πιερ Μπουρντιέ, Τζέιμς Μπόλντουιν, Εμίλ Ντιρκέμ, Μαργκερίτ
Ντυράς, ‘Ερβινγκ Γκόφμαν, Ζακ Ντερριντά, Ασσία Τζεμπάρ, Πατρίκ Σαμουαζό κ.α.,
ζωγράφους «των μέσων του 20ου αιώνα»: Πικάσο, Μοντιλιάνι, Σούτιν, κ.α.
συνθέτες: Βάγκνερ, Μπραμς, Μότσαρτ κ.α. σκηνοθέτες: Χίτσκοκ, Αλμοδόβαρ κ.α.
Διαβάζοντας, λοιπόν, το μυθιστόρημα ανακαλύπτουμε τη μέθοδο
επίτευξης της σταδιακής αλλαγής του Εντύ Μπελγκέλ, σε Εντουάρ Λουί παράλληλα με
πτυχές του εσωτερικού του κόσμου.
https://booksjournal.gr/synenteykseis/4152-o-entouar-loui-kai-i-stratevmeni-texni
https://booksjournal.gr/synenteykseis/4152-o-entouar-loui-kai-i-stratevmeni-texni
*Η Παναγιώτα Σκουρτανιώτη είναι εκπαιδευτικός. Τα παιδιά, τα
λουλούδια, η συγγραφή, το χορωδιακό τραγούδι, τα ταξίδια αποτελούν πτυχές της
ζωής της. Διηγήματα, παραμύθια και ποιήματά της διακρίθηκαν σε λογοτεχνικούς
διαγωνισμούς και έχουν συμπεριληφθεί σε συλλογικούς τόμους . Δημοσιεύσεις της
φιλοξενούνται σε δικτυακούς τόπους.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου