Γράφει η Μαρία Σκιαδαρέση
Ισίδωρος Ζουργός «Χάλκινα κατώφλια», εκδ. Πατάκη
Ή η Ιλιάδα και η
Οδύσσεια αλλιώς, μέσα από ένα έξυπνο και ευφάνταστο μυθιστόρημα που, με αφορμή
τις περιπέτειες ενός αντιήρωα, αναδεικνύει τον πραγματικό ηρωϊσμό της
ανθρώπινης συνθήκης.
Ποιος είναι ο Λύκαστος (φωτεινός), ο κεντρικός ήρωας του έργου που φανερώνει μια άλλη όψη των
επών του Ομήρου, μια εναλλακτική ιστορία που -γιατί όχι; – θα μπορούσε να σταθεί δίπλα σε αυτή που θεωρούμε αληθινή; Αφού ένας μύθος είναι ψέμα μεταμφιεσμένο σε αλήθεια, κάθε ψέμα προστιθέμενο σε αυτόν κάλλιστα μπορεί να γίνει αποδεκτό ως αληθινό. Έτσι και η ιστορία του Λύκαστου, μύθος μέσα στον μύθο, στέκει πέρα για πέρα πιστευτή και αναμφισβήτητα απολαυστική.Ο Λύκαστος λοιπόν, ένας ομηρικός ήρωας απ’ το παράθυρο,
αντίθετα με όλους τους επίσημους και γνωστούς ήρωες των επών, είναι ένας
άνθρωπος μικρός και ασήμαντος, τόσο ασήμαντος που δεν έχει όνομα, και περιμένει
ως τη στιγμή που συναντά τον πιο πολυμήχανο των Αχαιών, να σκεφτεί γι’ αυτόν
ένα όνομα και να του το χαρίσει.
Και είναι ο ίδιος που αφηγείται όσα έζησε δίπλα στους
πλούσιους Τρώες και τους σκληροτράχηλους Αχαιούς, αντίθετα με τους βάρδους,
συμπεριλαμβανομένου και του Ομήρου, που αφηγούνται όσα άκουσαν να λένε άλλοι.
Αυτός, ο παντελώς άγνωστος Παίονας, που η φυλή του στον Τρωικό πόλεμο πολέμησε
στο πλευρό των Τρώων, μιλάει για τη ζωή του έτσι όπως βλέπει να ξετυλίγεται στο
κουβάρι του κόσμου, μέρα τη μέρα, μαζί με όλα όσα νιώθει -φόβο, αγωνία, αγάπη,
μίσος, δυστυχίες διαρκείας, στιγμές ευτυχίας-, όλα όπως τα βιώνει ο μέσος
άνθρωπος, ο μικρός, και όχι εκείνος που λαχταρώντας το κύδος βάφει με αίμα την
ανθρώπινη μοίρα. Είναι ο άνθρωπος που τρέμει την οργή του ισχυρού, που λέει
ψέματα για να γλυτώσει τη ζωή του, για να αποφύγει τα χειρότερα, για να
διασφαλίσει έναν θάνατο όπως εκείνος ονειρεύεται, όσο μπορεί, όσο αντέχει, όσο
εισακούεται απ’ τους θεούς που συνήθως κωφεύουν στις παρακλήσεις και στα
δάκρυα, όμως ποτέ δεν γκρεμίζονται απ’ το βάθρο τους αφού αυτοί που κυνηγούν το
κλέος τούς συντηρούν προς όφελός τους, ενώ οι μικροί, γεμίζοντας με τα είδωλα
των θεοτήτων το κενό που τόσο τους τρομάζει, μαθαίνουν να τα προσκυνούν.
Μικρός άνθρωπος, ναι, όμως από παιδί συνηθισμένος στις
αντιξοότητες, έμαθε να ελίσσεται, να αποκρούει, να μηχανεύεται, να επιβιώνει.
Είναι, με λίγα λόγια, αυτός ο αξιοθαύμαστος ανώνυμος άνθρωπος, από καταβολής
κόσμου έως σήμερα, που πρέπει να μένει διαρκώς ετοιμοπόλεμος, όχι για τους
θερμούς πολέμους που σχεδιάζουν οι ισχυροί και επώνυμοι για να αποκομίσουν δόξα
και λάφυρα -αυτός εξάλλου αρνείται να φάει «το αλεύρι των ανθρώπων», όπως
διαβάζουμε στο βιβλίο- αλλά για τον διαρκή πόλεμο της ζωής, την κάθε μέρα της
ανάγκης. Ο Λύκαστος στην ουσία είμαστε εμείς, ο καθένας από μας, που μένουμε
ενεοί μπροστά στα τεκταινόμενα και πασχίζουμε να τα αποφύγουμε με τις λιγότερες
δυνατόν απώλειες.
Και τι σκαρφίζεται αυτός ο τετραπέρατος άνθρωπος, όχι τυχαία
δούλος του Οδυσσέα; Να φέρει το καράβι του βασιλιά της Ιθάκης και τους
εναπομείναντες εταίρους στη γη της Παλαιστίνης, και άρα να παντρέψει τη
μυθολογία των Ομηρικών επών με αυτή της Παλαιάς Διαθήκης με τρόπο τόσο
αληθοφανή και αβίαστο που, προς στιγμή, ξεχνάμε όσα ξέρουμε και ακολουθούμε τον
Λύκαστο και τις περιπέτειές του με κομμένη την ανάσα. Αυτή η πορεία του Οδυσσέα
προς το παλάτι του Σολομώντα είναι ένα στοίχημα που το έπαιξε πολύ
παρακινδυνευμένα ο Ζουργός και το κέρδισε πανηγυρικά, χτίζοντας ένα μυθιστόρημα
απλωμένο σαν αφήγηση παλιών παραμυθάδων και συγχρόνως πυκνό και υπαινικτικό, με
τροφή για σκέψη σε κάθε σελίδα, ένα μυθιστόρημα με λόγο γλαφυρό αλλά και
στιβαρό, αυτόν τον ιδιαίτερα δουλεμένο λόγο που χαρακτηρίζει όλα του τα έργα.
Ένα βιβλίο που θεωρώ ότι πρέπει να μπει ως ανάγνωσμα στα
λύκεια ώστε τα παιδιά, παρακινούμενα από αυτό, να προσεγγίσουν αφενός τον ίδιο
τον Όμηρο, αφετέρου να βυθιστούν σε ένα ξεκάθαρα αντιπολεμικό έργο και να
εννοήσουν τον ζόφο του πολέμου. Πάνω απ’ όλα όμως, όπως κάθε αναγνώστης του
βιβλίου, να νιώσουν τι μπορεί να συμβεί όταν ένας μυθιστοριογράφος βρίσκεται
στην καλύτερή του ώρα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου