Στο 2ο Φεστιβάλ Βιβλίου στον Άγιο Λαυρέντιο (που διοργανώνει η Asimenia Sarafi και ήταν αφιερωμένο στη σχέση Λογοτεχνίας και Πολιτικής) ανάμεσα στους προσκεκλημένους συγγραφείς και ο Θανάσης Τριαρίδης.
Το κείμενο που ακολουθεί ήταν μια δική μου σύντομη προσέγγιση του έργου του.
Ανάμεσα στα αρκετά και ποικίλα που έκανα και που θεωρώ πως μπόρεσαν να αφήσουν το στίγμα τους στη ελληνική λογοτεχνία της εποχής μας, είναι και το ότι υπήρξα εκείνος που βοήθησε να βρει εκδοτική παρουσία ένας νέος έλληνας συγγραφέας που έμελλε να χαράζει μια από τις πλέον ενδιαφέρουσες πορείες στα Γράμματά μας.
Αναφέρομαι στον Θανάση Τριαρίδη.
Για μένα ο Θανάσης είναι κάτι μεταξύ μικρού αδελφού ή γιου. Και παράλληλα ο άνθρωπος ο οποίος έχει σε μέγιστο βαθμό επηρεάσει τον τρόπο σκέψης μου.
Και για να αποδείξω αυτόν τον ισχυρισμό μου θα ξεκινήσω με μια διαπίστωση που θεωρώ όλο και πιο αναγκαία την παραδοχή της.
Υπάρχουν σήμερα συγγραφείς που μας αναγκάζουν να ξανασκεφτούμε όχι μόνο τι έργα περιλαμβάνει η λογοτεχνία, αλλά και ποιος είναι ο λόγος της ύπαρξής της. Συγγραφείς που δεν μπορούν να περιγραφούν επαρκώς με όρους σχολών, γενεών ή εθνικών λογοτεχνιών. Γιατί το έργο τους υπερβαίνει εξαρχής αυτές τις ταξινομήσεις.
Όπως θα έχετε καταλάβει θεωρώ πως ένας από αυτούς, είναι ο Θανάσης Τριαρίδης.
Δεν θα επιχειρήσω να τον παρουσιάσω βιογραφικά ούτε να απαριθμήσω τα έργα του. Εκείνο που με ενδιαφέρει -σε αυτή την εντελώς εμβόλιμη παρουσία μου στη σημερινή εκδήλωση- είναι να επισημάνω το τι σημαίνει η παρουσία ενός τέτοιου συγγραφέα μέσα στη σημερινή λογοτεχνία μας.
Και θα το κάνω διατυπώνοντας τρεις απόψεις ή και θέσεις αν προτιμάτε
-Πρώτη θέση
Η γνήσια λογοτεχνία σήμερα δεν αρκείται στο να αναπαριστά τον κόσμο. Ζητά από τον αναγνώστη να πάρει θέση απέναντί του.
Στην περίπτωση του Τριαρίδη είτε διαβάζουμε θεατρικά έργα όπως το Lebensraum ή το Zyklon, είτε την πεζογραφία του όπως τα Μελένια Λεμόνια, είτε την ποίησή του, συναντάμε διαρκώς την ίδια αυτή απαίτηση. Δεν υπάρχουν ασφαλείς αποστάσεις. Δεν υπάρχουν εύκολες δικαιολογίες. Η βία, η συνενοχή, η ευθύνη, η αδράνεια δεν παρουσιάζονται ως αφηρημένες έννοιες· μετατρέπονται σε προσωπικά ερωτήματα προς τον ίδιο τον αναγνώστη.
Γιατί ο λόγος του Τριαρίδη δεν περιγράφει απλώς. Αλλά ανακρίνει.
Λοιπόν, για μένα ίσως αυτό να είναι ένα από τα σημαντικότερα γνωρίσματα μιας λογοτεχνίας που θέλει να είναι σύγχρονη.
-Δεύτερη θέση.
Η καταγωγή ενός συγγραφέα αποτελεί μόνο βιογραφικό στοιχείο. Δεν τον κατηγοριοποιεί με το όποιο αισθητικό ή κοινωνικό κριτήριο.
Για πολλές δεκαετίες συνηθίσαμε να διαβάζουμε τους δημιουργούς μέσα από γεωγραφικές ή εθνικές ταυτότητες. Σήμερα, όμως, αυτό δεν αρκεί. Ένα έργο συνομιλεί με πολύ ευρύτερες παραδόσεις, με κοινές αγωνίες, με παγκόσμια ερωτήματα. Οι γλώσσες παραμένουν διαφορετικές· τα ηθικά διακυβεύματα όμως είναι κοινά.
Οι εθνικές λογοτεχνίες εξακολουθούν να υπάρχουν ως ιστορία, ως γλώσσα και ως πολιτισμική μνήμη. Εκείνο που δεν μπορούν πλέον να κάνουν είναι να εξηγήσουν από μόνες τους το έργο ενός σημαντικού συγγραφέα.
Όχι, η λογοτεχνία δεν καταργεί την καταγωγή. Την υπερβαίνει.
-Τρίτη θέση.
Ένα έργο δεν ολοκληρώνεται στον τόπο όπου γράφεται. Ολοκληρώνεται στον τόπο όπου διαβάζεται.
Σήμερα περισσότερο από ποτέ άλλοτε, κάθε αληθινό λογοτεχνικό έργο δημιουργεί μια κοινότητα αναγνωστών που δεν ορίζεται από σύνορα, αλλά από την εμπειρία της ανάγνωσης. Εκεί όπου ένας άνθρωπος αισθάνεται ότι το κείμενο δεν του μιλά για κάποιους άλλους, αλλά για τον ίδιο.
Αυτό συμβαίνει και με τα έργα του Θανάση Τριαρίδη. Κι αυτό όχι επειδή επιδιώκει την οικουμενικότητα ως λογοτεχνικό στόχο, αλλά επειδή τα ερωτήματα που θέτει δεν επιτρέπουν στον αναγνώστη να παραμείνει ουδέτερος. Δεν τον ρωτά τι πιστεύει. Τον ρωτά πώς ζει. Δεν τον καλεί να θαυμάσει ένα λογοτεχνικό οικοδόμημα. Τον καλεί να αναμετρηθεί με τον ίδιο του τον εαυτό.
Θα ήθελα -τώρα- να κλείσω με μια τελευταία σκέψη.
Ίσως αυτό να είναι σήμερα το ουσιαστικό γνώρισμα ενός σημαντικού συγγραφέα. – το να μην επιδιώκει να εκπροσωπήσει έναν τόπο, μια γενιά ή μια παράδοση, αλλά να ανοίγει έναν χώρο όπου ο αναγνώστης αναγκάζεται να επανεξετάσει τις βεβαιότητές του.
Εκεί, πιστεύω, πως σήμερα συναντάμε την πραγματική λογοτεχνία.
Όχι σε μας επιβεβαιώνει.
Αλλά σε μας εκθέτει.
Και συγγραφείς όπως ο Θανάσης Τριαρίδης μάς υπενθυμίζουν ότι αυτή η έκθεση απέναντι στον εαυτό μας είναι ίσως η πιο ουσιαστική αποστολή που μπορεί ακόμη να έχει η λογοτεχνία.
Δημοσίευση του χρήστη Μάνος Κοντολέων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου