Δηλαδή, τραγικά προσωπεία. Ο Γιώργος Χωματηνός γράφει μια σκοτεινή αλληγορία στην οποία, κάτω από μία σειρά τραγικά προσωπεία, αχνοφαίνονται τα τραγικά πρόσωπα ολόκληρης της ιστορίας μας. Μιας αδικαίωτης ιστορίας. Συνδυάζοντας μελετημένα ρεαλιστική αφήγηση, λαϊκή μυθολογία και μοντέρνο ύφος, αποδίδει πειστικά την βασική νεοελληνική συνθήκη: την αδυναμία ολοκλήρωσης και κάθαρσης μιας πολύμορφης εσωτερικής ιστορικής διαμάχης.
Τα μυστικά αυτής της διαμάχης φέρνει λοιπόν στο φως η άφιξη σε ένα χωριό (αδήλωτης αλλά υπαρκτής χαρτογραφίας) ενός ορατού θιάσου που φτάνει με μιαν άμαξα μεταφέροντας μιαν ασήκωτη μαρμαρένια κάσα. Ένα κορίτσι δώδεκα χρονών- μάντισσα (που φέρει τον πόνο του άγριου μητρικού θανάτου αλλά και το χάρισμα να της ψιθυρίζει το ριζικό κάθε τόπου), ένας βλάσφημος οδηγός, δύο σιαμαίοι μουζικάντηδες (υποτύπωση της διαρκούς νεοελληνικής διχοστασίας), μια χορεύτρια και ένας θεραπευτής, είναι τα μέλη αυτού του θιάσου που εναποθέτουν την πάσαν ελπίδα τους σε έναν Ξένο. Μια προδοσία κι ένας θάνατος που αποβαίνουν υπαρκτική εκκρεμότητα κι ένας τύραννος που πρέπει να κολαστεί, είναι η πρόκληση που θα απαντηθεί σε αυτό το χωριό. Κι η λύση θα είναι, νομίζω, υποδειγματική.
Πρέπει να πω παρενθετικά ότι ένας νέος συγγραφέας που γνωρίζει την Εξέχουσα του Αφιόν και βλέπει την πεταλούδα της ιστορίας να φτάνει από το Αιγαίο στην Σμύρνη κι από εκεί στον Σαγγάριο και το Αφιόν Καραχισάρ (εκεί όπου «γυαλοκοπάνε στον ήλιο τα ατίμητα κόκαλα εκείνων που προσφέρθηκαν θυσία στην Εξέχουσα του θανάτου» - μια τέτοια ημέρα, θυμίζω, 13 Αυγούστου 1922, έλαβε χώρα η επίθεση στην καταραμένη εξέχουσα του Αφιόν), δεν είναι σίγουρα ένας τυχαίος συγγραφέας. Έχει ρίζες, έχει σώμα, έχει κλαδιά. Έχει συγχρόνως αίσθηση της πραγματικότητας. Την πεταλούδα, της ιστορίας π.χ., βάζει να την βλέπει ο ένας από τους δύο σιαμαίους, ο Δήμος. Ο άλλος, ο Σίμος, την αγνοεί, βλέπει ναρκισσιστικά μονάχα το πρόσωπό του: άλλη μια έξοχη διατύπωση του νεοελληνικού διχασμού.
Αν μια εποχή ολόκληρη, στα γράμματα αλλά και σε κάθε κοινωνικό πεδίο, στιγματίστηκε από την πίστη στην απελευθέρωση από τους νόμους της ζωής κι από τον μανταμσουσουδισμό της Εσπερίας, κάποτε έρχεται η ώρα της επιστροφής στην πραγματικότητα, της επώδυνης αλλά λυτρωτικής αποκάλυψης. Ακόμη και αν αυτή η αποκάλυψη χρειαστεί να πάρει την παρεξηγημένη μορφή του βρυκόλακα. Γιατί κάποτε το βέλος του χρόνου και το αίμα αλλάζουν φορά. Το μικροαστικό όνειρο καταρρέει μέσα στην αποσύνθεση των δικών του αρχών και των μικροπρεπών υποσχέσεων του μοντέρνου κόσμου. Η τάχα ευτυχία της λήθης και της εκρίζωσης που επιδιώκουν γραμματικοί δικτάτορες και χωροφύλακες της σκέψης, μπροστά στους θρύλους και τις τελετουργίες του λαού μας είναι τόσο ανίσχυρη...
Με γλώσσα παλλόμενη και σε οριακές στιγμές ευφυή χρήση του δεκαπεντασύλλαβου (ποτέ δεν κατάλαβα γιατί κάποιοι κριτικοί θεωρούν νόμιμη τη μορφή του πεζού στην ποίηση αλλά έγκλημα καθοσιώσεως την διείσδυση της ποιητικής μορφής σε στιγμές της πεζογραφίας), ο Γ. Χωματηνός μετατοπίζεται άψογα από το μυστικό χωριό του αφηγηματικού μύθου στο αστικό περιβάλλον, π.χ. στην Κυψέλη. Στη νεοελληνική συνθήκη όλα επικοινωνούν υπόγεια. Όπως άλλωστε οι δρόμοι που συνδέουν τον τύμβο της Μακεδονίτισσας με τις φυλακές Αβέρωφ ή ένα πακέτο εικοσιδυάρι μπλε μ' έναν κατάκοιτο πατέρα. Ή ακόμη, το τουριστικό Αιγαίο με τα κρινάκια που ανθίζουν στο κύμα του, σαν ταξιδεύουν οι νεκροί μας από την Μικρασία.
Ναι. Η μνήμη δεν σβήνει ποτέ όσο μένει αδικαίωτη. Επανέρχεται και συχνά μάλιστα στην βροντερή, στην αρχαϊκή μορφή της, ας το έχουν υπόψιν αυτό οι ξεριζωμένοι. Ο Ήφαιστος μπορεί να σφυρηλατήσει πάλι το σπαθί των χθόνιων πυρών ακόμη και με την μορφή του μάστορα της τεχνολογίας. Με το ίδιο πάθος. Γιατί, τελικά, μόνο η κάθαρση, δηλαδή η δικαιοσύνη (όχι η εκδίκηση), θα μας απαλλάξει από το βάρος της μαρμάρινης κάσας που κουβαλούμε - θέλουμε δεν θέλουμε, σαν το μαρμάρινο κεφάλι που κρατούσε ο Σεφέρης. Η κάθαρση θα μας ανοίξει την πόρτα της ζωής. Της αληθινής ζωής και της γνήσιας λογοτεχνίας - την οποία έρχεται να υπηρετήσει, ως φαίνεται, ένας αρματωμένος νέος πεζογράφος.
Δημοσίευση του χρήστη Kostas Hatziantoniou
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου