«Είναι πολύ φτωχή η μνήμη που δουλεύει μόνο προς τα πίσω.»
Το ζήτημα της σπίλωσης της προσωπικότητας και της υπόληψης κάποιου, και τα ολέθρια αποτελέσματα για τον παθόντα, έχει πρόσφατα ανακινηθεί στον χώρο της λογοτεχνίας, με αφορμή την επανέκδοση της περίφημης νουβέλας του Χάινριχ Μπελ Η χαμένη τιμή της Καταρίνα Μπλουμ (μτφρ. Δ. Δημοκίδη, Μεταίχμιο 2019). Η ζωή της ηρωίδας καταστράφηκε κάτω από συνθήκες γνήσιου μίσους εκ μέρους των θυτών. Εδώ, στη νουβέλα του Βάσκες, οι υπολήψεις θίγονται κάτω από συνθήκες μη εξακριβωμένης βεβαιότητας, χωρίς το κίνητρο του μίσους, χάρη στην εκτέλεση επαγγελματικού καθήκοντος συνδυασμένου με απλή αντιπάθεια ή εξαιτίας ενός επαναπροσδιορισμού του παρελθόντος.
ΥΣΑΡΕΣΤΑ πράγματα μποροῦν νὰ συμβοῦν στὸν καθένα, ἀλλὰ μόνον κάποιους μποροῦν νὰ τοὺς ἀλλάξουν χαρακτήρα. Νὰ μεταμορφώσουν ἕναν καλὸ ἄνθρωπο πχ. σὲ διάβολο. Θὰ μοῦ πεῖτε πὼς ὁ κάθε ἄνθρωπος σέρνει μαζὶ μὲ τὰ ποδάρια καὶ τὴ μοίρα του, καὶ οἱ ἀλλαγὲς ποὺ ἐπισημαίνουν οἱ ἄλλοι εἶναι ἤδη μὲς στὶς ἀποσκευὲς ποὺ σέρνει πίσω του. Δὲν ξέρω. Παράξενα φέγγει στὴ μνήμη μου ἡ ἀρχή. Νέος ψυχίατρος τότε ἐπεδείκνυα μεγαθυμία καὶ κατανόηση σὲ ἀχαρακτήριστες συμπεριφορές. Ὑπερέβαλα ἑαυτὸν καὶ ψυχιατρικοποιοῦσα ἀκόμη καὶ τὴν κοινὴ χυδαιολογία, τὶς μνησίκακες ἀναφορὲς σὲ ἄτομα τοῦ εὐρέως περιβάλλοντός μου, ἀκόμη καὶ τὶς συκοφαντικὲς ἐπιθέσεις, τὴν ἐξύβριση τῆς προσωπικότητας καὶ τὸν διασυρμὸ ὑπολήψεων. Τὸν ὑποτίμησα ὡς ἕναν ἀκόμη «τρελό», ἀγνοώντας πὼς αὐτὸ τὸ ὑποκείμενο ποὺ προσποιοῦνταν τὸ φίλο μου, πειραματιζόταν πῶς νὰ ἐλέγχει καὶ νὰ καθοδηγεῖ τὶς ἀντιδράσεις μου.
